Translate

24 Μαρτίου 2026

Ιατρός Αλέξανδρος Κόμης του Σπυρίδωνος (1900–1976)

Αλέξανδρος Κόμης του Σπυρίδωνος (1900–1976) Ιατρός
Ηταν Έλληνας ιατρός και μικροβιολόγος, με δράση στην Αθήνα, στη Κρήτη, στη Ζάκυνθο και είχε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ. Ειδικεύτηκε στην έρευνα των τοξινών και της ανοσολογίας και δημοσίευσε άρθρα σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά έντυπα. 
Έλαβε μέρος σε διεθνή συνέδρια μικροβιολογίας, όπου συνδέθηκε με εξέχουσες προσωπικότητες.
Σήμερα παρουσιάζουμε ένα πλήρως τεκμηριωμένο ιστορικό και επιστημονικό οδοιπορικό του ιατρού–μικροβιολόγου Αλέξανδρου Κόμη του Σπυρίδωνος (1900–1976), ενός ερευνητή που δραστηριοποιήθηκε σε μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους της ιατρικής επιστήμης:
την εποχή μετάβασης από τη μικροβιολογία του Pasteur στη χημειοθεραπεία και τα αντιβιοτικά.
Το υλικό που θα δείτε προέρχεται αποκλειστικά από τεκμήρια: επιστολές, δημοσιεύσεις, κρατικές άδειες, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, διεθνείς προσκλήσεις.
Δεν πρόκειται για αφήγηση μνήμης.
Πρόκειται για παρουσίαση εγγράφων.
Από τη Βακτηριολογία του Μεσοπολέμου στη Θεωρία των Ενζυμεμβολίων
Ιστορική και επιστημονική τεκμηρίωση μέσα από αρχειακό υλικό
        Αλέξανδρος Κόμης του Σπυρίδωνος (1900–1976) στο βήμα, σε διάλεξη σε ιατρικό συνέδριο.

Γεννήθηκε το 1900 στις Βολίμες Ζακύνθου.
Γιος του Γιατρού Κόμη Σπύρου του Ευσταθίου και της Ασημίνας Θεοδόση - Κόμη.

Το πτυχίο του, 1922 με άριστα !

Ο Αλέξανδρος Κόμης του Σπυρίδωνος:
Εκπαιδεύτηκε στην Ελλάδα παίρνοντας με βαθμό άριστα το Πτυχίο του απ' την Ιατρική Σχολή του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου της Αθήνας το 1922 και παρακολούθησε επιστημονικές εργασίες στο Παρίσι.
Συνεργάστηκε με το Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ και εργάστηκε στο Νοσοκομείο "Σωτηρία"

ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1924–1930)
Η Θεμελίωση της Επιστημονικής Ταυτότητας

          Πανεπιστήμιο Παρισίων – Κλινική Προπαιδευτική

Το 1924, ο Αλέξανδρος Κόμης βρίσκεται στο Παρίσι.
Η φοίτησή του στην Κλινική Προπαιδευτική του Πανεπιστημίου Παρισίων τον τοποθετεί στον πυρήνα της γαλλικής βακτηριολογικής σχολής — της σχολής που είχε θεμελιώσει ο Pasteur και που εκείνη την εποχή διαμόρφωνε την παγκόσμια ιατρική σκέψη.

Επιστολή της Clinique Médicale (Université de Lyon) προς τον Αλέξανδρο Κόμη (1900–1976), Έλληνα ιατρό και μικροβιολόγο. Η επιστολή αφορά την αλληλογραφία του με τον Καθηγητή L. Bado, 3 Απριλίου 1924.

1927-1928  
Επιστημονικό αρχειακό τεκμήριο του Έλληνα ιατρού και μικροβιολόγου Αλέξανδρου Κόμη (1900–1976), από το Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ. 
Περιλαμβάνει ερευνητικές εργασίες πάνω στις τοξίνες και στις επιδράσεις της ζύμωσης στην τοξικότητα και την ανοσογονικότητα. Το έγγραφο αποτελεί μέρος του αρχειακού υλικού του Ινστιτούτου και τεκμηριώνει την επιστημονική δραστηριότητα του Κόμη Αλεξάνδρου κατά τις πρώιμες φάσεις της μικροβιολογίας στην Ελλάδα.

Η παρουσία του εκεί δεν είναι τυπική. Είναι ερευνητική.
Απ' την ετήσια έκθεση του Ελληνικού Ινστιτούτου Παστέρ για το έτος 1927 (Αθήνα, 1928), πού περιλαμβάνει πληροφορίες για τις δραστηριότητες του Ινστιτούτου, όπως την επιστημονική έρευνα, την παραγωγή εμβολίων και ορών, την εργαστηριακή υποστήριξη στην κτηνιατρική και την ιατρική, καταγράφεται η συμμετοχή του Αλέξανδρου Κόμη στις εργασίες για τις τοξίνες και την ανοσολογία. 
για την ιατρική δραστηριότητα του Κόμη Αλεξάνδρου στο ινστιτούτο (εργαζόταν ταχτικά στο ινστιτούτο, δημοσιεύοντας πολλές φορές το αποτέλεσμα των ερευνών που παρακολούθησε στο ινστιτούτο για τις τοξίνες)
και για τη μελέτη της ανάπτυξης της μικροβιολογίας και της δημόσιας υγείας στην Ελλάδα.


«Έρευνα για την Αντιβιοποίηση των Τοξινών, 1928–1929» — Ένα τετράσέλιδο επιστημονικό χειρόγραφο του Αλέξανδρου Κόμη (1900–1976), Έλληνα ιατρού και μικροβιολόγου.
 Το έγγραφο καταγράφει μια σειρά πειραμάτων στα οποία ο Κόμης Αλέξανδρος μελέτησε την επίδραση της αλκοολικής ζύμωσης σε διάφορες τοξίνες, συμπεριλαμβανομένης της δυσεντερικής τοξίνης (Shiga), της ρικίνης, της τοξίνης του παρατυφοειδούς Β και της τοξίνης της διφθερίτιδας. 
Οι παρατηρήσεις του υποδηλώνουν ότι η ζύμωση θα μπορούσε να μειώσει την τοξική ισχύ αυτών των ουσιών διατηρώντας, και σε ορισμένες περιπτώσεις αυξάνοντας, την αντιγονική τους δράση και την ανοσοποιητική τους δράση.
 Η έκθεση αντικατοπτρίζει μία από τις πρώτες μικροβιολογικές και ανοσολογικές ερευνητικές προσπάθειες στην Ελλάδα και υπογραμμίζει τη συμβολή του Κόμη Αλεξάνδρου στη διεθνή συζήτηση για τις τοξίνες και την ανοσία στα τέλη της δεκαετίας του 1920.
Η έννοια αυτή — πριν ακόμη την ευρεία διάδοση της πενικιλίνης — δείχνει σκέψη που κινείται προς τη βιολογική αλληλεπίδραση μικροοργανισμών και μεταβολικών προϊόντων.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1930–1941)
Η Θεωρία της Ζύμωσης και τα Διπλώματα
Το 1930 δημοσιεύει στο περιοδικό Hellenic Medicine τη μελέτη: μια ριζοσπαστική υπόθεση 
Ότι ο εξασθενημένος βάκιλος Calmette–Guérin θα μπορούσε, υπό συνθήκες ζύμωσης, να μετατραπεί.
Πρέπει να κατανοήσουμε το ιστορικό πλαίσιο:
Το BCG είχε εισαχθεί λίγα χρόνια πριν.
Η σταθερότητα και η ασφάλειά του ήταν αντικείμενο διεθνούς συζήτησης.
Η ερευνητική μελέτη του Κόμη Αλεξάνδρου εντάσσεται σε αυτή τη συζήτηση.
«Über chronische Tuberkulose bei Erwachsenen»

Αυτό το κείμενο εξετάζει την παθογένεση (Η παθογένεση είναι η διαδικασία ανάπτυξης και εξέλιξης μιας ασθένειας, περιγράφοντας τα στάδια και τους μηχανισμούς (π.χ. φλεγμονή, λοίμωξη) που οδηγούν από την αρχική αιτία στα συμπτώματα. Περιλαμβάνει τη μοριακή, κυτταρική και ιστική αλλοίωση, ενώ η κατανόησή της είναι καίρια για τη διάγνωση, τη θεραπεία και την πρόληψη των νοσημάτων, σύμφωνα με τη Wikipedia) της χρόνιας φυματίωσης σε ενήλικες. Το σημείο εκκίνησης είναι η παρατήρηση ότι η πρωτοπαθής λοίμωξη εμφανίζεται συνήθως λίγο μετά τη γέννηση και είναι συχνά σοβαρή στην παιδική ηλικία λόγω έλλειψης ανοσολογικής απόκρισης. Από αυτό, ο συγγραφέας αναπτύσσει ένα αναπτυξιακό μοντέλο από την πρωτοπαθή λοίμωξη μέσω της εντόπισης και της επίκτητης ανοσίας στον ρόλο της επαναμόλυνσης ως παράγοντα ενεργοποίησης για τη χρόνια μορφή της ενήλικης νόσου.

Βασικές θέσεις Πρωτοπαθής λοίμωξη έναντι επαναμόλυνσης: 
Μια σοβαρή πρωτοπαθής λοίμωξη οδηγεί εύκολα σε οξεία προοδευτική φυματίωση. Μια ήπια λοίμωξη συχνά παραμένει εντοπισμένη, μπορεί να υποχωρήσει αυθόρμητα και αφήνει πίσω της σχετική ανοσία. 
Εφηβεία ως παράθυρο κινδύνου: Λόγω ορμονικών αλλαγών, ο οργανισμός σχηματίζει έναν μικρό τόπο ανθεκτικότητας. Ακόμη και μικρές επαναμολύνσεις μπορούν στη συνέχεια να πυροδοτήσουν εκδηλώσεις, αλλά αυτές είναι συνήθως καλοήθεις/χρόνιες. 
Στάδια RANKE: Μετά την ολοκλήρωση των δύο πρώτων σταδίων, ακολουθεί το στάδιο III (εντοπισμός), κατά προτίμηση στους πνεύμονες (οργανοτρόπος φυματίωση). Εντοπισμός + υποχώρηση → αυξημένη ανοσία. 
Επανομόλυνση ως βασικός παράγοντας: Μόνο μια σοβαρή επαναμόλυνση μπορεί να διαπεράσει την επίκτητη αντίσταση και να εκδηλώσει χρόνια φυματίωση σε ενήλικες. 
Διαφοροποίηση από τη σύφιλη Η τριτογενής σύφιλη εντοπίζεται σε όργανα (οργανοπυρηνικός ιστός) αλλά δεν δημιουργεί ανοσία. 
Οι επαναμολύνσεις δεν παίζουν σημαντικό ρόλο εκεί. Η σύφιλη αποτελεί επομένως εξαίρεση στον νόμο της παθοφυσιολογίας ότι ο εντοπισμός ενισχύει την ανοσία - σε αντίθεση με τη φυματίωση, όπου ο εντοπισμός και η υποχώρηση προάγουν την ανοσία. Προτιμώμενος εντοπισμός στους πνεύμονες 
Τα πειράματα δείχνουν: Ανεξάρτητα από την οδό μόλυνσης, η φυματίωση εκδηλώνεται κατά προτίμηση στους πνεύμονες. Ακόμα και μετά τον εμβολιασμό σε μη πνευμονικό ιστό, εμφανίζεται πνευμονική εμπλοκή - οι πνεύμονες είναι ανατομικά/φυσιολογικά προδιατεθειμένοι. 
Πειράματα σε ζώα και εξασθενημένα παθογόνα Στα ζώα, παρατηρούνται είτε προοδευτικές πορείες είτε εντοπισμένες εστίες, όχι μια πραγματικά χρόνια μορφή. 
Η φυματίωση που προκαλείται με εξασθενημένο υλικό παραμένει εντοπισμένη. Τα φυμάτια μπορούν να σχηματίσουν μη τυροειδοποιητικές αλλοιώσεις και να υποχωρήσουν με αντικατάσταση από ιστοπλαστικά στοιχεία - στοιχεία για τον ρόλο των παραγόντων ανοσίας (συνήθως ανθρώπινων).
 Συμπεράσματα (συνοπτικά) Σοβαρή αρχική λοίμωξη → οξεία-προοδευτική. ήπια → εντοπισμένη. Εντοπισμός = RANKE III → locus majoris restentiae. Η αυθόρμητη ανάρρωση είναι δυνατή· οδηγεί σε επίκτητη ανοσία. Αυτή χάνεται μόνο μέσω σοβαρής επαναμόλυνσης.
Η επαναμόλυνση είναι επομένως η κύρια αιτία χρόνιας φυματίωσης που εμφανίζεται στην ενήλικη ζωή.
Η σημασία της έγκειται σε τρία σημεία:
Κλινική συστηματοποίηση.
Μικροβιολογική ερμηνεία.
Πρώιμη θεωρητική βάση για την ιδέα μεταβολής του βακίλου.
Η κρατική πιστοποίηση σημαίνει ότι η εφεύρεση κρίθηκε τεχνικά άρτια και λειτουργική.

Στις 27 Ιουνίου 1937 παραλαμβάνει επιστολή από τον καθηγητή Emile Sergent της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Παρισίων
Επίσημη συστατική επιστολή από καθηγητή της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Παρισίων, που πιστοποιεί τις σπουδές και την επιστημονική επάρκεια του ιατρού Αλέξανδρου Κόμη.
21 -11-1936 
Τα παραπάνω έγγραφα είναι ένα επίσημο πιστοποιητικό από την Γενική Γραμματεία του Υπουργείου Κρατικής Υγιεινής και Αντιλήψεως με ημερομηνία 21 -11-1936, που αφορά τον Ιατρό Αλέξανδρο Κόμη, εσωτερικό ιατρό στο θεραπευτήριο "Σωτηρία", και περιγράφει τις υπηρεσιακές του μεταβολές ως Ιατρός: 
Διορίστηκε ως Έκτακτος Υγειονομικός Επιθεωρητής του Νομού Ζακύνθου (1922),
 Διορίστηκε ιατρός και τοποθετήθηκε στο Νοσοκομείο "Σωτηρία" (1923), Διορίστηκε ως εσωτερικός βοηθός ιατρός στο Νοσοκομείο Φυματιώντων "Σωτηρία" (1924).
Συμπλήρωση δεκαετούς έμμισθης δημόσιας υπηρεσίας μέχρι την ημέρα της ανακοίνωσης (18 Φεβρουαρίου 1935).

ΤΟ 1938 ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΟΥ

Καθηγητής Ν. Μιχαηλίδης για τη διδακτορική διατριβή του Αλέξανδρου Κόμη (Αθήνα, 1938).

***************
Παραγωγή και Διάθεση εμβολίων 

Το 1940, η Τουρκική Πρεσβεία στην Αθήνα τον ευχαρίστησε επισήμως για τη δωρεά φαρμάκων
Ευχαριστήρια επιστολή της Τουρκικής Πρεσβείας στην Αθήνα προς τον Αλέξανδρο Κόμη για τη δωρεά φαρμάκων (11 Απριλίου 1940).

Το 1941 του χορηγείται άδεια ελευθέρας κυκλοφορίας για «Ζυμοεμβόλιο Φυματίωσης».
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Free_sale_license_for_the_Fermented_Tuberculosis_vaccine_granted_to_Dr._Alexandros_Komis,_Ministry_of_National_Welfare,_Athens,_May_27,_1941.pdf
Η άδεια αυτή είναι κρίσιμο τεκμήριο.
Δείχνει ότι:
Υπήρξε παραγωγή.
Υπήρξε διοικητικός έλεγχος.
Υπήρξε θεσμική αποδοχή.

ΤΡΙΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1945–1957) Διεθνής Δικτύωση

Το 1945 δέχεται Eπιστολή από την εταιρεία Α. ΣΕΡΑΦΕΙΜΙΔΗΣ & Ι. ΓΕΩΡΓΑΚΑΣ για αξιοποίηση της εφεύρεσης του: 

Διεθνής επιστημονική αλληλογραφία (1945–1957)
Επιστολές από:
La Presse Médicale

Letter from Institut de Bactériologie Faculté de Médecine to Alexandros Komis 1948


Το 1949 μέσω της Ιατρικής Εφημερίδας αμφισβητεί την αποκλειστικότητα των ξένων επιστημόνων (όπως ο Φλέμινγκ) στην ανακάλυψη και χρήση των αντιβιοτικών, υποστηρίζοντας την ελληνική συμβολή.
Ο συντάκτης ισχυρίζεται ότι η ιατρική επιστήμη δεν είναι μονοπώλιο της Δύσης και ότι η ιατρική πρόοδος πρέπει να υπηρετεί την ανθρωπότητα.
Αναφέρει ότι η χρήση των αντιβιοτικών για τη θεραπεία ασθενειών είχε δημοσιευτεί σε ελληνικά ιατρικά περιοδικά ήδη από το 1925, πριν από τις διεθνείς ανακοινώσεις του 1928.
Αναδεικνύει την εργασία του από το 1928, όπου παρουσίασε θεραπευμένους φυματικούς ασθενείς στο νοσοκομείο «Σωτηρία» με τη χρήση ενζυμοεμβολίων.
Προκαλεί τους ξένους επιστήμονες σε επιστημονική αναμέτρηση για να αποδειχθεί ποιος έχει την προτεραιότητα στην εφαρμογή αυτών των θεραπειών.



Letter from Z. Z. Godlowski to Dr. Alexandros Komis (30 July 1956)Αυτό σημαίνει διεθνή ακαδημαϊκή επικοινωνία.

Το 1954 προσκαλείται στο VI International Cancer Congress στο São Paulo.
null

Η πρόσκληση αυτή αποτελεί τεκμήριο αναγνώρισης.

Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ALEXANDER FLEMING (1954)

Το 1954 υπάρχει φωτογραφικό τεκμήριο συνάντησης του Κόμη Αλέξανδρου με τον Alexander Fleming και την Σύζυγό του Αμαλία Κουτσούρη-Φλέμινγκ σε συνέδριο - εκδήλωση βράβευσης του Alexander Fleming στην Αθήνα.
Ο Αλέξανδρος Κόμης με τον Alexander Fleming και την Αμαλία Κουτσούρη-Φλέμινγκ (Αθήνα, 1954)
Η φωτογραφία δεν αποδεικνύει συνεργασία.
Αποδεικνύει όμως παρουσία στον ίδιο επιστημονικό χώρο.

Συμβολικά, η εικόνα συνδέει: τη μικροβιολογία της ζύμωσης
με την εποχή των αντιβιοτικών.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ (1953)

15 Ιουλίου 1953 δημοσιεύεται αντιπαράθεση στην Ιατρική Εφημερίδα με τον καθηγητή Χωρέμη σχετικά με τις μεθόδους θεραπείας της φυματίωσης,
Ο Κόμης Αλέξανδρος διαφωνεί με καθιερωμένες θεραπευτικές πρακτικές.
Η σημασία εδώ δεν είναι ποιος είχε δίκιο.
Η σημασία είναι ότι συμμετείχε ενεργά στον δημόσιο επιστημονικό διάλογο.

ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ (1969)



Η περίοδος αυτή είναι προ-κυκλοσπορίνης.
Οι ανοσολογικοί μηχανισμοί βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση.
Η παρέμβασή του δείχνει ότι παρακολουθούσε τις εξελίξεις της ανοσολογίας.

 ΤΕΛΙΚΗ ΘΕΣΜΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1970–1971)
Αλληλογραφεί με το Υπουργείο. 
ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΥΠ ΚΟΙΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ ΚΟΜΗ ΠΕΡΙ ΖΥΜΕΜΒΟΛΙΩΝ ΓΙΑ ΣΤΑΦΥΛΟΚΟΚΚΟ  

Ζητά ανανεώσεις.
Το κείμενο της 2ης σελίδας αναφέρεται στη αποψη του Κόμη Αλεξάνδρου σχετικά με τα ενζυμεμβόλια και τη θέση τους έναντι των αντιβιοτικών:

Η πρόταση υποστηρίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των ενζυμεμβολίων, τονίζοντας την ασφάλειά τους και την έλλειψη παρενεργειών ή αντενδείξεων. Αμφισβητεί την επάρκεια της βιβλιογραφίας για τα αντιβιοτικά, ενώ προτείνει ότι τα ενζυμεμβόλια μπορούν να τα αντικαταστήσουν στο μέλλον, λειτουργώντας και ως εμβόλια. Η εφαρμογή των ενζυμεμβολίων σε νοσοκομεία και κλινικές θεωρεί ανέφικτη λόγω της μη ανανέωσης της άδειας κυκλοφορίας τους.

Προτείνει την ανάληψη της παρασκευής και διάδοσης των ενζυμεμβολίων από το κράτος, καθώς αυτό θα περιόριζε την εξαγωγή συναλλάγματος για την αγορά αντιβιοτικών και θα ενίσχυε την οικονομία μέσω εξαγωγών.
Αυτή είναι η φάση θεσμικής ολοκλήρωσης.

🟦 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Διατύπωσε θεωρία ζύμωσης BCG.
Κατοχύρωσε ευρεσιτεχνία.
Έλαβε κρατικές άδειες.
Διατηρούσε διεθνή αλληλογραφία.
Συμμετείχε σε δημόσιο επιστημονικό διάλογο.
Παρέμεινε ενεργός έως το 1976.

Το αρχείο του αποδεικνύει:
Συνέχεια, συνέπεια και διεθνή διασύνδεση.

Η ιστορική του θέση δεν πρέπει να κριθεί ιδεολογικά.
Πρέπει να μελετηθεί τεκμηριακά.

Η Έρευνα του πολύτιμου Αρχείου του συνεχίζεται... 





By at
Labels: , ,
Εγγραφή σε: Σχόλια (Atom)